-"Powiem ci coś, co Benedykt powinien ci powiedzieć już dawno - rzekłem. - Nigdy nie ufaj krewnym. O wiele lepiej jest zaufać obcemu. Z obcym zawsze masz szansę, że będziesz bezpieczna.
- Mówisz poważnie?
- Tak.
- Tobie też nie?
- Mnie to, oczywiście, nie dotyczy - uśmiechnąłem się. - Jestem uosobieniem honoru, uczciwości, miłosierdzia i dobroci. Ufaj mi we wszystkim".


"Karabiny Avalonu"

Roger Joseph Żelazny urodził się w 1937 roku w Cleveland, Ohio, w USA, szczyci się jednak polskim pochodzeniem (jego przodkowie przyjechali do USA z Rypina). Studiował na Reserve University w Cleveland i Columbia University w Nowym Yorku.

Najwcześniejszym wyróżnieniem dla pisarza była poetycka nagroda Fostera, przyznana mu dwukrotnie: 1957 i 1959 roku.
W latach 1960 - 1963 służył w Narodowej Gwardii w Ohio, a potem w rezerwie Armii Stanów Zjednoczonych. Do 1969 r. pracował w dziale ubezpieczeń społecznych. Potem na dobre zajął się pisarstwem. W latach 1967 - 1968 pełnił funkcje sekretarza - skarbnika Stowarzyszenia Pisarzy SF Ameryki. W wieku 38 lat przeprowadził się do Santa Fe, gdzie mieszkał aż do swojej śmierci. Roger Żelazny zmarł na raka w środę 14 czerwca 1995 w szpitalu Św. Wincentego.

Proza Zelazny'ego charakteryzuje się połączeniem cech fantasy i SF. W swoich pracach pisarz często bazował na dziedzictwie różnych kultur, zwykle mieszając ze sobą elementy ich mitologii. Powieść "Pan światła" mówi o planecie, na której ziemscy koloniści, korzystając z bogatego zaplecza technicznego, praktycznie urzeczywistnili religię hinduistyczną, razem z reinkarnacją i bogami. Egipskie bóstwa znalazły swoje miejsce w "Stworach światła i ciemności", natomiast "Oko kota" zawiera elementy kultury i folkloru Indian Navajo. Postacie tworzone przez Zelaznego nierzadko posiadają boskie przymioty (nadludzko długie życie, zmiennokształtność, możliwość kreowania własnych światów). Czasem nawet w pewnym sensie sami są bogami - tak jak jeden z bohaterów "Wyspy Umarłych".

Do najsłynniejszych książek Zelaznego zaliczyłabym: cykl "Amber", "Pana Światła", "Stwory Światła i Ciemności", "Aleję Potępienia", "Dilvisha Przeklętego", "Imię moje Legion", "Umrzeć w Jtalbarze", "Widmowego Jacka", "Drogę", "Bramy w piasku", "Krainę przemian", "Pana snów", "Przynieście mi głowę Księcia", "Jeśli z Faustem ci się nie uda", "Farsę, z którą należy się liczyć" oraz powieść "Ja, nieśmiertelny".

Nacisk na psychologię głównego bohatera, kunszt literacki i bogactwo pomysłów sprawiły, że jego prace były wielokrotnie nagradzane zarówno przez krytyków, jak i czytelników, wliczając w to nagrody najbardziej prestiżowe, a mianowicie Hugo (6 razy), Nebulę (3 razy) i Locusa (2 razy).

Warto wiedzieć, że wielkimi fanami twórczości tego pisarza są Andrzej Sapkowski oraz Neil Gaiman, który zadedykował Zelazny'emu "Amerykańskich bogów".

Powieści fantasy zwykle toczą się według tego samego schematu: królestwo (świat) w niebezpieczeństwie i trzeba go uratować. Cyklowi "Amber", Roger Zelazny nadał podobne ramy, ale cała reszta jest absolutnie oryginalna, a w dodatku okraszona wieloma pomysłami, wartką akcją, nieobliczalnością i tajemnicą. Powiedziałabym wręcz, że wiele pomysłów Zelaznego jest tak charakterystycznych dla tego cyklu, że wykorzystanie ich (w przeciwieństwie do Tolkiena) przez innych pisarzy byłoby pewnie uznane za jawny plagiat.

Dziesięciotomowy (a właściwie dziesięciotomikowy, bo każda z dziesięciu części liczy sobie niewiele więcej ponad 100 stron) cykl Amber można podzielić na dwie części po pięć książek w każdej. Część pierwsza ("Dziewięciu Książąt Amberu" - "Dworce Chaosu") jest opowiedziana z punktu widzenia Corwina, księcia Amberu. Narratorem drugiej części ("Atuty Zguby" - "Książę Chaosu") jest natomiast syn Corwina, Merlin.

Treść każdej części jest tak złożona, że praktycznie nie sposób jej streścić, ale postaram się dać Wam ogólny wgląd w to, czego można spodziewać się po Amberze.

Amber jest jedynym prawdziwym światem - wszystkie pozostałe wymiary, włączając w to Ziemię, są tylko jego odbiciami, Cieniami. Królewska krew Amberu, synowie i córki Oberona, potrafią manipulować Cieniami i przemieszczać się między nimi. Cień - Ziemia jest jednym z ulubionych miejsc Amberytów, a zwłaszcza Corwina, głównego protagonisty i narratora pierwszych pięciu części cyklu.

Corwin jest inteligentny i z natury podejrzliwy, co tłumaczy jego zachowanie, kiedy budzi się pewnego dnia w prywatnym szpitalu psychiatrycznym. Zdaje sobie sprawę, że miał poważny wypadek samochodowy, ale amnezja uniemożliwia mu przypomnienie sobie jakichkolwiek szczegółów wcześniejszego życia. Przeczucie mówi mu, by nikomu nie ufać, dlatego postanawia udać, że wie dokładnie, co się wokół niego dzieje - co się z nim stało, kim jest Evelyn, co zrobić z jej talią osobliwych kart...

Po pewnym czasie dowiaduje się, że jest jednym z książąt Amberu, uwikłanym w sieć nieustannych walk, mających na celu przejęcie tronu po zniknięciu króla Oberona. Pierwsze pięć tomów opowiada o jego dążeniach do zostania władcą Amberu, jego bitwach z braćmi, intrygami z siostrami...

Liczne rodzeństwo Corwina odgrywa kluczową rolę w fabule pierwszych pięciu tomów: Benedykt, doskonały we władaniu wszelką bronią; Random, młody, cyniczny, nieodpowiedzialny; piękna Fiona, która poznała najgłębsze tajemnice Amberu; Brandon - szalony artysta. Razem dziewięciu braci i cztery siostry. Wszyscy są długowieczni, obdarzeni niezwykłą siłą, a choroby i rany, która zabiłyby zwykłego człowieka, są dla nich tylko chwilową niewygodą.

Jak już zaznaczyłam wyżej, fabuła jest skomplikowana. Corwin i czytelnik sadzą, że odkryli prawdę, krok po kroku, tylko po to, by za chwilę odnaleźć kolejną warstwę prawdy (albo kłamstw).

Drugie pięć tomów opowiada historię Merlina, albo Merle'a, jak go nazywają na Cieniu - Ziemi. Od kilku lat, dokładnie 30 kwietnia, ktoś próbuje go zabić. Merlin nie ma jednak pojęcia kto i dlaczego. Kiedy jednak odkrywa, że jego była dziewczyna została zabita przez dziwną bestię, rzuca się w wir poszukiwań, gdzie każda odpowiedź rodzi dziesięć kolejnych pytań.

Akcja tych pięciu tomów rozgrywa się głównie w Amberze i domu Merlina, Dworcach Chaosu, będących dokładną antytezą pięknego i uporządkowanego Amberu i dzielących z nim relację w stylu ying - yang. Ponownie, nikomu nie wolno ufać - główny bohater wydaje się otoczony przez zdrajców pozorujących przyjaźń i krewnych, okazujących się w pewnej chwili wrogami.

Cykl Amberu to zakręcony rajd, szczególnie pięć ostatnich tomów. Zelazny miesza ze sobą elementy pozornie nie do połączenia: miecze, karabiny, jednorożce, gryfy, magię, komputery, a nawet bohaterów "Alicji w Krainie Czarów". Udaje mu się także wpleść w fabułę wiele odniesień do pop kultury. Prowadzona w pierwszej osobie narracja jest lekko nerwowa, szybka i dynamiczna. Dzięki temu historie Corwina i Merlina nie dłużą się czytelnikowi, wręcz przeciwnie - po skończeniu jednego tomu natychmiast sięga on po kolejny.

Jeśli kochacie opowieści pełne nieoczekiwanych zwrotów akcji oraz intryg, umieszczone w świecie fantasy, nie znajdziecie lepszej lektury od "Kronik Amberu".

Powieści

Pan Snów (1966)
Ja, nieśmiertelny (1966)
Pan Światła (1967)
Stwory Światła i Ciemności (1969)
Aleja Potępienia (1969)
Wyspa Umarłych (1969)
Umrzeć w Italbarze (1973)
Dziś Wybieramy Twarze (1973)
Most Popiołów (1976)
Bramy w Piasku (1976)
Imię moje Legion (1976)
Droga (1979)
Changeling (1980)
Kraina Przemian (1981)
Madwand (1981)
Dilvish Przeklęty (1982)
Oczy Kota (1982)
A Dark Travelling (1987)
Here There be Dragons (1992)
Way Up High (1992)
A Night in the Lonesome October (1993)

WSPÓŁAUTOR:

Deus Irae (z Philipem K. Dickiem) (1976)
Donnerjack (z Jane Lindskold) (1997)
Czarny Tron (z Fredem Saberhagenem) (1990)
Coils (z Fredem Saberhagen'em) (1980)
Flare (z Thomasem T. Thomasem) (1992)
Maska Lokiego (z Thomasem T. Thomasem) (1992)
Jeśli z Faustem Ci się nie uda(z Robertem Sheckley'em) (1992)
Farsa, z którą należy się liczyć (z Robertem Sheckley'em) (1995)
Przynieście mi głowę księcia (z Robertem Sheckley'em) (1991)

SERIA AMBER

Dziewięciu Książąt Amberu (1970)
Karabiny Avalonu (1972)
Znak Jednorożca (1975)
Ręka Oberona (1976)
Dworce Chaosu (1978)
Atuty Zguby (1985)
Krew Amberu (1986)
Znak Chaosu (1987)
Rycerz Cieni (1989)
Książe Chaosu (1991)

Opowiadania

RÓŻA DLA EKLEZJASTESA (1963-1971)

Furie
Cmentarzysko Serca
Bramy jego twarzy, Lampy jego ust
Klucze do Grudnia
Diabelski Samochód
Róża dla Eklezjastesa
Potwór i Dziewica
Mania Zbieracza
Ta śmiertelna góra
Jedna chwila burzy
Wielcy, powolni królowie
Eksponat Muzealny
Boskie szaleństwo
Corrida
Miłość to liczba urojona
Człowiek, który kochał Faioli
Lucyfer

WARIANT JEDNOROŻCA (1964-1982)

Wariant Jednorożca
Ostatnia z Dzikich
Recital
Nagi Matador
Blask nad Chandrą
Idź w noc, a gwiazdy niech Ci nie towarzyszą
Tylko nie Herold
Galaktyczny most pomocy
Moc, która przez obwód prąd prowadzi
Powrót Kata
Ogień i Lód
Exeunt Omnes
Bardzo dobry rok
Moja pani z diod
I po tom tylko zbiegł, by wam dać świadectwo
Konie Lira
Noc o 999 oczach
Anioł, czarny Anioł
Walpurgisnacht
Interes George'a

OSTATNI OBROŃCA CAMELOTU (1962-1979)

Jego wielki wyścig
Jeźdźcy
Stalowa Pijawka
Przerażająco piękna rzecz
Psychouczestnik
Nadchodzi Moc
Auto Da Fe
Aleja Potępienia
Z każdym moim oddechem
Maszyna z Ośrodka Wiosennego Serca
Gra
Nagrody nie będzie
Czy jest tu jakiś demoniczny kochanek?
Ostatni Obrońca Camelotu
Rubin
Półjack


Linki:

www.zelazny.corrupt.net
www.zelazny.corrupt.net