Jego książki mnie przerażają. Nie zapomnę napięcia, jakie mi towarzyszyło, podczas czytania "Wojny światów" i strachu przy "Wyspie doktora Moreau". Czasem myślę sobie, że jeśli Alfred Hitchcock był mistrzem grozy i suspensu, to Wells powinien zostać nazwany Ojcem Popłochu.

Dlaczego?

Bo pisać tak jak on, trzeba umieć. Trzeba mieć talent i wyobraźnię. W czasach, gdy co druga osoba zajmuje się pisaniem opowiastek s-f lub fantasy, Wells wciąż pozostaje niekwestionowanym królem. Dowodem na to mogą być liczne adaptacje filmowe jego dzieł. W tym roku na ekrany powróciła "Wojna Światów", ta sama, której adaptacja radiowa dokonana przez Orsona Wellesa, wywołała panikę w Ameryce.

Kim był człowiek, który potrafił poruszyć (w dosłowny sposób!) setki ludzi?

Dzieciństwo

Był synem ogrodnika i pokojówki. Człowiekiem obeznanym z biedą. Urodził się 21 września 1866 roku w Bromley, w hrabstwie Kent, jako czwarty, ostatni syn Josepha Wellsa i Sarah Neal. Kto wie jak dalej potoczyłyby się losy Wellsa, gdyby nie nieszczęśliwy wypadek.
Ośmioletni Herbert łamie sobie nogę i zostaje przykuty do łóżka, wtedy z nudów, sięga po książki. Ogromne ilości książek; co niewątpliwie kształtuje jego osobowość i wyobraźnię.
Ale oprócz wyobraźni jest jeszcze życie, które nie rozpieszcza Wellsa.
W 1874 roku Herbert rozpoczyna naukę w szkole podstawowej Thomasa Morleya, nazywanej "Akademią Handlową pana Morleya". Tam uczy się podstaw ortografii, matematyki, stylistyki, historii i księgowości. Jednak realia życia (wypadek ojca), zmuszają Herberta do opuszczenia szkoły i tak w 1880 Wells rozpoczyna pracę jako stażysta w sklepie tekstylnym w Windsorze. Rozczarowanie monotonną pracą szybko daje się we znaki młodemu Wellsowi. Kolejną pracą jest posada pomocnika nauczyciela w prywatnej szkole w Wookey. Niestety szkoła bankrutuje i Wells trafia do apteki w Midhurst jako uczeń, co oznacza, że rodzice znów muszą łożyć na jego utrzymanie. Kolejne fiasko. Rodziców na to nie stać. Tym sposobem 15-letni Herbert podejmuje pracę w sklepie tekstylnym w Southsea, a po dwóch latach wraca do matki, do "Up Park" siedziby miejscowych bogaczy, gdzie Sarah pracuje jako służąca.

Młodość

Powoli pech przestaje prześladować Wellsa. Udaje mu się podjąć naukę w szkole średniej, w Midhurst, prowadzonej przez Horacego Byatta. Tam też zostaje nauczycielem na stażu. W 1884 roku, dzięki rewelacyjnym wynikom egzaminów, uzyskuje stypendium w "Kensington Normal School" w Londynie. Pod okiem Tomasza Huxleya, Herbert studiuje biologię, osiągając dobre wyniki w nauce. By nie było za wesoło, życie znów o sobie przypomina. Wells mieszka Westbourne Park i codzienne dojazdy do Londynu rujnują go. Przysłowiowym gwoździem do trumny okazuje się być fizyka (kolejny rok studiów), z którą idzie mu źle, oraz geologia (rok później). Właśnie wtedy nie zdaje egzaminów i zostaje zmuszony do opuszczenia szkoły.
Na pocieszenie dodam tylko, że Wells podczas swoich studiów, zostaje redaktorem w czasopiśmie studenckim "The Science School Journal", gdzie ukazuje się w 1888 jego pierwsza wersja późniejszego "Wehikułu czasu".
W wieku 21 lat Herbert trafia do szkoły "Akademii Holt" w Wrexham w Walii. Tam podczas rozgrywek sportowych doznaje ciężkiego urazu nerki. Jakby tego było mało, zostaje wykryta u niego gruźlica, tym sposobem po raz wtóry Wells ląduje w "Up Park".
W 1888 roku Herbert znajduje pracę jako nauczyciel języka angielskiego, matematyki i rysunków w "Henley House School" w Londynie. W latach 1890 - 1893 uczy w "University Correspondence College". W 1893 roku zostaje wydany jego pierwszy podręcznik biologii "Textbook of Biology".

Przez niektórych tak zwane życie starcze, czyli późniejsze losy Wellsa

W październiku 1891 Wells poślubia swą daleką kuzynkę, Izabele Marię i zamieszkuje z nią w wynajętym domku. Małżeństwo to kończy się w 1894 roku, bo Wells, nie potrafi dogadać się ze swą ograniczoną intelektualnie żoną. W 1895 roku pisarz ponownie się żeni, tym razem ze swą studentką Amy Catherine Robbins. Pogarszający się stan zdrowia zmusza Wellsa do rezygnacji z pracy, co daje mu czas na pisanie. Pisze więc materiały dziennikarskie i zaczyna wydawać pierwsze nowele i powieści. Pojawiają się: pieniądze, posiadłość w Heatherlea, a w 1900 roku domu na wybrzeżu Anglii nazwany "Spade House".
W 1898 Welles wraz z żoną i z przyjacielem George Gissingiem wyrusza w podróż do Włoch. Znów nasilają się kłopoty z nerką.
W 1901 rodzi się Herbertowi pierwszy syn, George Philip a dwa lata później kolejny - Frank Richard.
Wydawać by się mogło, że życie rodzinne Wellsa jest w rozkwicie, tymczasem wychodzą na jaw jego liczne romanse. Sytuacja ta doprowadza do ochłodzenia stosunków pisarza z żoną.
W 1902 Herbert wstępuje do Towarzystwa Fabiańskiego "Fabian Society", głoszącego ideały o podłożu socjalistycznym. Na wskutek wewnętrznych tarć w ugrupowaniu i konfliktu z Bernardem Shawem opuszcza to ugrupowanie w 1906.
Od roku 1910, czyli od dnia, kiedy Wells sprzedaje "Spade House", rozpoczyna się jego wędrówka. Początkowo pisarz przenosi się do Francji - rok 1911, jednak rok później powraca do Anglii. W 1914, 1920 i 1934 odwiedza Rosję. Spotyka się z Leninem, przeprowadza wywiad ze Stalinem. Te podróże skłaniają Wellsa do snucia katastroficznych wizji w swych powieściach fantastycznych. Wells jest świadkiem wybuchu pierwszej wojny światowej, traktując ją jako "szansę dla Anglii na zdobycie dominującej roli, dzięki czemu na świecie zapanuje pokój". Jednak pod wpływem wydarzeń, zmienia zdanie i staje się pacyfistą, dlatego wybuch kolejnej wojny jest dla niego ciężkim przeżyciem.
II Wojnę Światową Herbert spędza w swoim domu przy Regent's Park w Londynie, uporczywie odmawiając opuszczenia miasta. Welles umiera 13 sierpnia 1946 roku w Londynie, podczas pracy nad projektem, który miał rozwiązać problem niebezpieczeństwa wybuchu wojny jądrowej.

Twórczość i ekranizacje

Herbert George Wells alias Reginald Bliss, pisał dużo. Po sukcesie, jaki przyniosły mu powieści science fiction, przerzucił się na literaturę społeczno-obyczajową. Później były utopie i traktaty, dzieła encyklopedyczne z zakresu historii, biologii i nauk ekonomicznych.

Jego twórczość pokochali filmowcy.

Francuz Georges Melies adaptował wątki z "Pierwszych ludzi na Księżycu"" do swego najsłynniejszego dzieła, pierwszego w pełni fabularnego filmu w historii kina "Podróż na Księżyc".

W 1933 roku powstał "Island of the Lost Souls", bazujący na "Wyspie dr Moreau".

W tym samym roku nakręcono "Niewidzialnego człowieka" w reżyserii Jamesa Whale'a.

1936 roku Wells zostaje scenarzystą filmu "Things to come" opartego na swoim traktacie "Kształt rzeczy, które nadejdą".

W 1945 roku, jeden z epizodów wspaniałego brytyjskiego horroru "U progu tajemnicy", zostaje oparty na zabawnym pomyśle Wellsa o golfiarzach, rywalizujących ze sobą nawet po śmierci.

W 1996 roku John Frankenheimer, kręci remake "Wyspy dr Moreau" z 1977 roku.

"Wojna Światów"

Największym osiągnięciem Wellsa jest powieść "Wojna Światów", wypromowana dzięki legendarnemu słuchowisku Orsona Wellsa z 30 października 1938 roku. 23-letni Orson dzięki zrealizowanemu w Mercury Theatre i wyemitowanemu przez CBS, pomysłowemu słuchowisku, wywołał panikę w wielu regionach USA.

Jednak "Wojna Światów'" to coś więcej niż książka. To książka, która zmieniła oblicze literatury fantastycznej i do dziś uważana jest za jedną z najważniejszych w historii światowej literatury.

Powieść była często filmowana. Już w 1925 roku, wytwórnia Paramount kupiła w prawa do ekranizacji "Wojny światów", dla mistrza wielkich widowisk Cecila B. DeMille'a. W latach 30-tych powstało kilka wersji scenariusza, który chciał wyreżyserować mało znany Alfred Hitchcock. W latach siedemdziesiątych "Wojna Światów" doczekała się wersji muzycznej i nosiła tytuł "Jeff Wayne's Musical Version Of The War Of The Worlds". Była jednym z najciekawszych i najważniejszych dzieł muzyki tamtych lat.

Jednak, wszystkie dzieła filmowe łączy jeszcze jedna rzecz.

W 1938 roku swój dźwiękowy spektakl, Welles realizuje w chwili, gdy nad światem wisi widmo faszyzmu.

W 1953 r., w okresie "zimnej wojny", po "Wojnę światów" sięgają George Pal i Byron Haskin.

W 2005 roku Steven Spielberg sięga po ten utwór i to w chwili, gdy na świecie nasilają się akcje terrorystyczne.

"Wehikuł czasu"

Jeśli w jakiejkolwiek encyklopedii zapragniemy sprawdzić słowo Eloj, to możemy być pewni jednego, obok będzie figurowało nazwisko Wellsa.

To za tę książkę Wells został okrzyknięty mianem "człowieka, który ujrzał jutro".

A filmy?

W 1949 roku, Robert Barr nakręcił dla telewizji BBC, pierwszą telewizyjną ekranizację "Wehikułu czasu"

W 1960 roku George Pal podbił świat pierwszą kinową adaptacją tej powieści.

W roku 2002 prawnuk Wellsa, reżyser Simon Wells sięga po "Wehikuł czasu". Niestety krytyka nie była dla niego łaskawa:

dejrzewam jednak, że prapradziadek w grobie się przewraca, kiedy widzi, co daleki potomek zrobił z jego tekstem. Powieściowy oryginał - pesymistyczna, literacka wizja końca ludzkości - był (jak pamiętamy) ideologiczną krytyką angielskiego społeczeństwa ery wiktoriańskiej. Tymczasem w hollywoodzkim wydaniu zamieniony został na film akcji z dziarskim bohaterem, miłosnym wątkiem, poczciwie szlachetnym epilogiem i mętnym przesłaniem. Zaś cały wysiłek realizatorów skoncentrował się na scenografii i efektach wizualnych. Te drugie są nawet momentami zabawne, ale to trochę za mało jak na ekranizację klasycznego dzieła naukowo-socjologicznej fantastyki."(www.gazeta.pl)

Bibliografia:

1893 - "Text-Book of Biology"
1895 - "The Time Machine" - "Wehikuł czasu"
1895 - "The Wonderful Visit" - "Cudowny gość"
1896 - "The Wheels of Chance"
1896 - "The Island of Dr Moreau" - "Wyspa doktora Moreau"
1897 - "The Invisible Man" - "Niewidzialny człowiek"
1898 - "The War of the Worlds" - "Wojna światów"
1899 - "When the Sleeper Wakes" - "Kiedy śpiący budzi się"
1900 - "Love and Mr Lewisham" - "Miłość i pan Lewisham"
1901 - "The First Men In The Moon" - "Pierwsi ludzie na księżycu
1901 - "Anticipations" - "Wizje przyszłości"
1902 - "The Sea Lady" - "Syrena"
1904 - "The Food of the Goods"
1905 - "Kipps"
1905 - "A Modern Utopia" - "Współczesna utopia"
1906 - "In the Days of the Comet"
1907 - "The Future in America"
1908 - "The War in the Air" - "Wojna w przestworzu"
1908 - "First and last Things"
1909 - "Ann Veronica" - "Anna Weronika"
1909 - "Tono-Bungay"
1910 - "The History of Mr. Polly" - "Historia pana Polly"
1911 - "The New Machiavelli" - "Nowy Machavelli"
1912 - "Marriage"
1913 - "The Passionate Friends"
1914 - "The Wife of Sir Isaac Harman"
1914 - "The World Set Free"
1914 - "The War That Will End War"
1915 - "Bealby"
1915 - "Boon"
1915 - "The Research Magnificent"
1916 - "Mr. Britling Sees It Through"
1917 - "God the Invisible King"
1917 - "The Soul of a Bishop"
1918 - "Joan and Peter" - "Janka i Piotr"
1919 - "The Undying Fire - "Nieśmiertelny ogień"
1920 - "The Outline of History" - "Historia świata"
1920 - "Russia in the Shadows" - "Rosja we mgle"
1922 - "A Short History of the World" - "Krótka historia świata"
1923 - "Men Like Gods" - "Ludzie jak bogowie"
1924 - "The Dream" - "Sen"
1925 - "Christina Alberta's Father" - "Ojciec Krystyny Alberty"
1926 - "The World of William Clisspol" - "Świat Williama Clissolda"
1927 - "Meanwhile" - "Strajk"
1928 - "Mr. Blettsworthy on Rampole Island" - "Wyspa wariatów"
1930 - "The Science of Life" - "Nauka o życiu"
1930 - "The Autocracy of Mr. Parham"
1932 - "The Work, Wealth and Happines of Mankind" - "Praca, bogactwo i szczęście ludzkości"
1932 - "The Bulpington of Blup"
1933 - "The Shape of Things to Come"
1934 - "Experiment in Autobiography" - "Próba autobiografii"
1936 - "The Croquet Player"
1937 - "Brynhild"
1938 - "Apropos of Dolores, Dolores"
1938 - "World Brain" - "Mózg świata"
1938 - "The Brothers"
1939 - "The Fate of Homo Sapiens"
1939 - "The Holly Terror"
1940 - "New World Order"
1940 - "Babes In The Darkling Wood"
1941 - "You Can't Be Too Careful"
1945 - "Mind at the End of Its Tether"

Ciekawostki:

Wells był rasistą: "Świat to nie jest dobroczynna instytucja i jestem przekonany, że [ludzie niższych ras] będą musieli odejść"

Domagał się prawa do eutanazji, zwłaszcza, jeśli chodzi o ludzi nieuleczalnie chorych.

Kochał zabawy z żołnierzykami. W ogrodzie miał kolekcję modeli broni, twierdz i żołnierzyków różnych armii, którymi uzdrawiał wyimaginowany świat.

"Historia ludzi staje się coraz bardziej wyścigiem między edukacją a katastrofą."

Linki:

Strona anglojęzyczna - Biografia
Strona anglojęzyczna - Biografia, opracowanie
Strona niemieckojęzyczna - Biografia
Strona francuskojęzyczna - Biografia
"Wehikuł czas" i "Wojna światów" wersja angielskojęzyczna do pobrania

opracowała: Andromeda