Życie i losy twórczości Rubensa układały się nader szczęśliwie. Wcześnie zdobył uznanie; jego sztuka, nie znająca upadków ani załamań, cieszyła się niezmiennym powodzeniem. Wszechstronnie uzdolniony, mający rzadką wyobraźnię i oryginalną wizję rzeczywistości, artysta stworzył ogromną liczbę dzieł, cały świat niepowtarzalnych obrazów i form. Z pełnym uzasadnieniem mógł powiedzieć o sobie: "Mój talent jest taki, że żadna praca, nawet olbrzymia pod względem ilości i rozmaitości tematów, ani razu jeszcze nie była ponad moje siły".
Peter Paul Rubens urodził się w 1577 roku i jego twórczość kształtowała się w jednym z najciekawszych okresów rozwoju sztuki europejskiej. Były to czasy stopniowego zaniku manieryzmu oraz umacniania nowych, bardzo różnych koncepcji artystycznych. Już w latach studiów w Antwerpii Rubens zetknął się z wielorakimi tendencjami w życiu artystycznym Niderlandów. Jego pierwsi mistrzowie, Tobias Verhaecht i Adam van Noort, byli związani z realistycznymi tradycjami sztuki niderlandzkiej, natomiast trzeci, Otto van Veen, należał do nurtu italianizującego, zwanego romanizmem. Następnie Rubens kształcił się we Włoszech. Miał tu możliwość nie tylko pogłębionego studiowania dziedzictwa antyku i Odrodzenia, ale i poznania tych koncepcji estetycznych, które na przełomie XVI i XVII wieku dominowały w sztuce starszych ówczesnych malarzy - Caravaggia i Annibala Carracciego. Rubensa zachwycała odwaga realistycznych innowacji Caravaggia. Pociągał go jednak również twórczo przyswajający tradycje renesansu Annibala Carracci, w którego dziełach występują już cechy baroku. Osiągnięcia tych malarzy Rubens kontynuował i rozwijał we własnych poszukiwaniach, już w pełni mieszczących się w kulturze artystycznej nowego wieku.
Wśród wybitnych malarzy, w których tak obfituje XVII stulecie, Rubens wyróżnia się nie tyle ze względu na swe najwyższe mistrzostwo (w nie mniejszym stopniu posiedli je Rembrandt, Velázquez, Hals czy Poussin), ile na skutek zadziwiającej wszechstronności. Nikt chyba w tej wspaniałej epoce nie ucieleśnił w sposób tak pełny i znakomity złożonej rozmaitości jej tendencji artystycznych.
Rubens jest niewątpliwie jednym z największych przedstawicieli realizmu. Jednocześnie należy do najwybitniejszych reprezentantów, więcej nawet - ojców sztuki baroku. Te różne pierwiastki geniusz Rubensa przetwarza w oryginalny, jednolity, własny styl. Artysta odnajduje go nie od razu. Znaczące dzieła Rubensa powstały już w latach pobytu we Włoszech, w pracach okresu wczesnego nie zawsze jednak jest on samodzielny. Prawdziwie dojrzałą sztuka Rubensa staje się dopiero po jego powrocie z Włoch do Antwerpii w 1608 roku, gdy ponownie styka się z życiem i kulturą ojczystego kraju.
Niezwykły talent i fantazja twórcza określiły znaczenie Rubensa jako mistrza monumentalnych kompozycji na tematy religijne i mitologiczne, jako twórcy wielkich cykli dekoracyjnych, wspaniale zdobiących barokowe świątynie i pałace. Nieomylny zmysł dekoracyjny i znakomite władanie ekspresją patetycznego gestu łączył przy tym niezmiennie z żywą wrażliwością na przyrodę. Niezależnie od podejmowanego tematu i swych niepowstrzymanych wzlotów wyobraźni, nigdy nie tracił kontaktu z rzeczywistością i najbardziej abstrakcyjne wizje przyoblekały kształty w pełni realistyczne.
Będąc artystą o wielkim temperamencie, Rubens odbierał życie przede wszystkim zmysłowo, żywiołowo i bezpośrednio. Wszystkie środki wyrazu artystycznego, które stosował w sposób rygorystycznie przemyślany, lecz z zadziwiającą odwagą i swobodą, służą przekazywaniu zmysłowego bogactwa świata wraz z całą jego różnorodnością i dramatyzmem ludzkich stanów emocjonalnych. Rubens wcześnie stał się wybitnym i wielostronnym mistrzem. Był znakomitym rysownikiem, wykazywał niewyczerpaną inwencję kompozycyjną, ale we wszystkich swych dziełach pozostawał przede wszystkim malarzem. Właśnie kolor, soczysty, bogaty i nasycony, wyraża w całej pełni jego wizję świata i potężny żywioł uczuć.
Specyfika sztuki Rubensa przejawia się już w pierwszych jego obrazach stworzonych po powrocie z Włoch: w wielkim trójskrzydłym ołtarzu Podniesienie krzyża (1610-1611, Antwerpia, katedra), kompozycji pełnej napięcia i patosu, zbudowanej na śmiałych kontrastach, oraz w ołtarzu Zdjęcie z krzyża (1612, tamże, replika części środkowej w Ermitażu), w którym bujna dynamika ustępuje miejsca rozwiązaniu spokojniejszemu , bardziej zrównoważonemu. Zdyscyplinowany rytm konstrukcji nie narusza jednak naturalności i napięcia dynamicznego sceny wyrażającej głęboki, męski żal.
Malarz szybko staje się popularny i otrzymuje niezliczone zamówienia. Olbrzymi rozmach prac sprawia, że przyciąga do współpracy uczniów i pomocników. Wśród nich są czołowi malarze flamandzcy - Anton van Dyck, Frans Snyders, Jan Breughel Aksamitny. Z tak wielką umiejętnością przyswajają sobie styl i warsztat Rubensa, że zwykle nie sposób rozróżnić rękę poszczególnych artystów wykonujących obraz. Jednak ogólny pomysł dzieła, jego kompozycja i koncepcja malarsko-kolorystyczna należą do Rubensa jako autora szkicu. Zawsze pozostaje twórcą, a jego pomocnicy - wykonawcami. Udział ich rośnie w pracach dwudziestolecia po 1610 roku, chociaż i w tym czasie Rubens maluje wiele obrazów własnoręcznie.
Spuścizna po Rubensie jest niezwykle bogata. Jego zainteresowania znajdują wyraz w tematycznym bogactwie dzieł i różnokierunkowości poszukiwań twórczych. Jednakże przy bardzo szerokim kręgu tematów i rozwiązań cechą nadającą twórczości Rubensa charakter patetyczny zawsze pozostaje natchnione głoszenie wspaniałości, urody i wartości życia i człowieka. Wiąże to jego sztukę z humanistycznymi tradycjami kultury Odrodzenia oraz jej wzniosłymi ideałami etycznymi. W pojmowaniu piękna i bohaterstwa Rubens zachowuje jednak całkowitą niezależność. Wychodzi nie z tradycyjnych wyobrażeń estetycznych czy wzorców klasycznych, lecz z bezpośrednich obserwacji natury - akceptuje tylko niektóre jej cechy. Stworzony przez Rubensa całkowicie oryginalny ideał piękna ucieleśnia czysto narodowe, a w jakiejś mierze nawet ludowe, wyobrażenia o nim, o męskiej sile i bohaterstwie. Postacie Rubensa urzekają nie konwencjonalną doskonałością, nie wysublimowaną szlachetnością proporcji i form, lecz nieokiełznaną żywiołowością i niewyczerpanym bogactwem uczuć.
Wychowany w kulturze humanistycznej, artysta przez całe życie chętnie sięgał do wątków mitologicznych. Tu rzeczą naturalną i zwyczajną było przedstawienie nagiego ciała, co tak często czynili Rubens i jego liczni poprzednicy i współcześni mu malarze. Oryginalność traktowania tematów mitologicznych ujawnia się już w jednym z wczesnych obrazów malarza - ermitażowym płótnie Wenus i Adonis (ok. 1614). Charakteryzuje go plastyczna określoność formy, wyrazistość konturów, zwarta, gładka faktura, soczyste barwy nadające blask obnażonym postaciom. Wszystko to znamienne jest dla techniki malarskiej.
Rubensa w tym okresie twórczości.
Jak radosny hymn śpiewany na cześć urody człowieka, potężnych i odwiecznych sił przyrody brzmi Związek Ziemi i Wody - jedna z najlepszych prac lat 1610, która znajduje się w Ermitażu. Przy całym rygorze i uporządkowaniu koncepcji kompozycji obraz jest pełen dynamiki. Płynnym ruchom postaci wtórują powiewające draperie, jak żywe ciągną się ku niebu gałęzie z rogu obfitości, potężną kaskadą spada z urny woda, lekko pluszczą fale omywające pulchne ciała igrających amorków. To właśnie ruch, porywisty czy ledwo uchwytny, stwarza wrażenie tak charakterystycznego w pracach Rubensa tętna życia. Jego kompozycje nigdy nie są statyczne. Nikt z malarzy jego epoki nie dorównuje mu w swobodnym i pewnym przekazywaniu najbardziej skomplikowanych ruchów, w umiejętności integrowania wielofiguralnych kompozycji wspólnym rytmem dynamicznym, nikt - co jest chyba najważniejsze - nie potrafi tak doskonale wyrazić ruchem emocjonalnym treści obrazów.
Te najbardziej charakterystyczne cechy sztuki Rubensa szczególnie dobitnie przejawiły się w dramatycznych kompozycjach lat 1610 - takich jak Bitwa Ateńczyków z Amazonkami (1618-1620, Monachium, Pinakoteka) albo tzw. Mały Sąd Ostateczny (1618-1620, tamże). Niepowstrzymanie dynamiczne i pełen patosu walki są też sceny łowów, a wśród nich Polowanie na lwy (między 1617 1 1621, Monachium, Pinakoteka; szkic w Ermitażu), gdzie ludzie i zwierzęta w gwałtownym starciu splatają się w jeden szalony kłąb.
W swych obrazach religijnych Rubens umiał łączyć uroczystą kompozycję i triumfalne bogactwo barw z intensywnością wyrazu dramatycznego. Jeżeli nawet ekspresja tych prac bywa niekiedy nieco przesadna, nie wydają się sztuczne czy manieryczne, gdyż uczucia artysty zawsze są szczere. Przykład żywej i dramatycznej interpretacji tematu ewangelicznego może stanowić Uczta u Szymona Faryzeusza (1618-1620, Leningrad, Ermitaż).
Treści sztuki i koncepcja przedstawienia pozostają u Rubensa niezmienne w ciągu całego życia, lecz warsztat artystyczny, technika malarska i koloryt jego prac zmieniają się z biegiem lat.
Na przełomie lat 1610-1620 w wielu obrazach malarza poszukiwania plastycznych środków wyrażania formy ustępują miejsca jej wybitnie malarskiemu rozumieniu. Bardziej całościowo odbierając rzeczywistość, Rubens pokonuje właściwe jego wczesnym pracom pewne odizolowanie postaci i przedmiotów od ich realnego otoczenia. Sposób kładzenia farby staje się lżejszy, swobodniejszy. W kolorystyce obrazów ostre kontrasty jaskrawych lokalnych barw ustępują miejsca bardziej harmonijnym rozwiązaniom. Nasycone ciepłe tony zaczynają dominować w palecie malarza. Wszystkie te zmiany znajdują wyraz w jednej z najbardziej urzekających prac Rubensa - obrazie Perseusz i Andromeda (początek lat 1620, Leningrad, Ermitaż). Przedziwny urok poetycki tego obrazu polega na nieskazitelnej harmonii kompozycji bogactwie koloru, malarskiej doskonałości przedstawienia obnażonego ciała, rzekłbyś z utkanego z najsubtelniejszych odcieni ciepłych i zimnych tonów. Wszystko w nim sławi bohaterską siłę i urodę człowieka: mężnego herosa -zwycięzcę smoka - wieńczy Sława, wokół baraszkują amorki, wspaniały rumak triumfalnie unosi potężne skrzydła. Heroiczne brzmienie obrazu jest jednak owiane liryzmem rodzącej się miłości Perseusza i Andromedy. Gorące światło zalewające piękną jasnowłosą kobietę jest jakby radosnym odblaskiem ogarniającego ją uczucia.
Sławienie piękna i męstwa człowieka stanowi istotę większości dzieł Rubensa. Stąd tak charakterystyczna dla niego skłonność do heroizacji postaci, które nierzadko są przy tym obdarzone konkretnymi cechami indywidualnymi. I choć portret właściwy przez większość część życia Rubensa nie był jego ulubionym gatunkiem, zajmuje jednak ważne miejsce w dorobku malarza. To właśnie prace portretowe stały się pierwszymi arcydziełami Rubensa. W konnym portrecie księcia Lermy (1603, Mardyt, Prado) oraz w wielu portretach genuańskich wielmożów artysta po raz pierwszy tworzy typ portretu barokowego, który przybierze formę skończoną w dziełach van Dycka. Później Rubens tworzy portrety zarówno reprezentacyjne, jak i bardziej kameralne, zawsze tchnące prawdą życia, a nierzadko bardzo trafne w charakterystykach. Do takich należy namalowany z wirtuozowską prostotą i lekkością Portret panny pokojowej infantki Izabeli (ok. 1625, Leningrad, Ermitaż). Ten tchnący kobiecością portret wielu badaczy uważa za pośmiertny wizerunek Klary Sereny, starszej córki malarza.
Trudno sobie wyobrazić, że autor tego intymnego i lirycznego obrazu był jednocześnie twórcą pełnych przepychu cykli dekoracyjnych. Wśród nich najbardziej monumentalny jest cykl poświęcony życiu i rządom królowej Francji Marii Medici (1622-1625, Paryż, Luwr). Zgodnie z konwencją malarstwa dworskiego tej epoki, Rubens łączy autentyczne fakty z metaforą, wątki mitologiczne i alegoryczne z realnymi osobami. Monumentalność kompozycji, majestat postaci, przepych tła architektonicznego i pejzażowego, blask bogatych szat, wspaniała świetlistość barw nadają tym obrazom, w których tworzeniu znaczny udział miała pracownia malarza, niezrównane walory dekoracyjne. Własnoręczne są szkice Rubensa do tego cyklu. Koncepcja artysty uwidacznia się w nich z nadzwyczajną lekkością i bezpośredniością, w żywych i zdawałoby się jedynie możliwych formach. Zadziwiają harmonia kolorytu powitania w Antwerpii namiestnika hiszpańskiego, infanta Ferdynanda, w 1635 roku. Dzieła te są tylko znane ze szkiców. Wykonane według nich arki, portyki i mury dekoracyjne nie zachowały się. W swych szkicach artysta z niespotykaną wynalazczością znajduje coraz to nowe rozwiązania kompozycyjne, swobodnie i umiejętnie wykorzystując różnorodne motywy plastyczne i architektoniczne. Jednocześnie twórca nie ogranicza się do zadań czysto dekoracyjnych - dzieła te są pełne głębokiego sensu. Tak więc w kompozycji Merkury opuszcza Antwerpię Rubens staje się apelować do nowego namiestnika o dopomożenie krajowi w odzyskaniu utraconego znaczenia handlowego, a w Świątyni Janusa - o zaprzestanie wyniszczających działań wojennych wznowionych na granicach Flandrii.
Lata 1630 - późny okres twórczości artysty - stanowią najdonioślejszy etap rozwoju jego sztuki, owocują tu wszystkie poprzednie poszukiwania. Do końca swoich dni Rubens zachowuje właściwą sobie pasję i pełną wrażliwość. Dokumentuje to ermitażowy Bachus (między 1638-1640) - obraz nasycony żywiołową, nieokiełznaną wręcz radością życia. W ostatnim dziesięcioleciu dzieła mistrza wyzwalają się z ozdobnego przeładowania, charakterystycznego dla niektórych wcześniejszych prac, natomiast staje się wyraźna realistyczna osnowa twórczości Rubensa oraz jego organiczna więź z narodowymi tradycjami sztuki niderlandzkiej. W latach tych niewiele powstaje prac dekoracyjnych, a i pracownia rzadziej uczestniczy w realizacji idei mistrza. Częściej Rubens pracuje dla siebie, a nie na zamówienie, uwagę jego zaczynają przyciągać nowe gatunki w malarstwie, w szczególności malarstwo rodzajowe (Kiermasz, lata 1630, Paryż, Luwr; Chłopski taniec, 1636-1640, Madryt, Prado). Artysta daje wyraz swym doświadczeniom życiowym, co uwidocznia się w jego późnych portretach i pejzażach, z których większość powstaje w tym właśnie okresie. Trudno przecenić znaczenie tych prac w rozwoju malarstwa europejskiego.
Niezwykłą wrażliwość na naturę, nowatorską śmiałość rozwiązań przestrzennych oraz doskonałość warsztatu malarskiego Rubens niezmiennie podporządkowuje pragnieniu stworzenia syntezy poetyckiej wizji przyrody. Heroiczna koncepcja pejzażu kształtuje się już w jego wczesnych pracach, do których należy obraz Wożenie kamieni (ok.1620, Leningrad, Ermitaż). Dynamika konstrukcji obrazu i jego ostre kontrasty oświetlenia wydobywają ekspresję tego monumentalnego płótna. Z właściwą mu umiejętnością uogólnienia przekazuje Rubens rozmaitość przyrody i bogactwa jej form: raz jest spokojna i radosna, to znowu pełna burzliwej dynamiki i napięcia, ale niezmiennie majestatyczna i potężna. Postacie ludzkie, których nie brak w tych pejzażach, to nie ożywiający sztafaż, lecz konieczna cząstka pełnokrwistej egzystencji świata. Tacy są ciągnący drogą chłopi w Powrocie z pola (ok. 1637, Florencja, Pitti), tacy pasterze w Pejzażu z tęczą (1632-1635, Leningrad, Ermitaż), w którym to obrazie Rubens osiąga niezwykłe współbrzmienie człowieka i pięknej, wypoczywającej po burzy przyrodzie.
Rubens rysownik jest równie wielki i oryginalny jak Rubens malarz. Szerokość jego zainteresowań i różnorodność podejmowanych problemów artystycznych bardziej przejawiają się w grafice niż w malarstwie.
Wśród rysunków Rubensa ważne miejsce zajmują szkice stanowiące niekiedy skończone w wielu elementach dzieła sztuki. Nadzwyczaj interesujące są liczne rysunki portretowe i pejzażowe, a także wizerunki zwierząt. Osobne miejsce w dorobku Rubensa zajmują grafika książkowa oraz projekty kompozycji architektonicznych i rzeźbiarskich. Niezwykle różnorodne są stosowane przez artystę środki techniczne. Z równą wirtuazerią włada techniką rysunku kredką i piórkiem, przy czym ten ostatni łączy zwykle z lawowaniem. Jako urodzony kolorysta często do swych arkuszy graficznych wprowadza barwę, wykorzystując ton papieru, sięga po akwarelę, gwasz czy pastele. Techniki wykonania rysunku są u Rubensa najrozmaitsze. Ich zmiany są w jakiejś mierze odzwierciedleniem etapów ewolucji twórczej malarza. Ogólnie biorąc, można mówić o nasileniu się czynnika malarskiego w jego późnych pracach. Niezależnie jednak od okresu powstania tych czy innych arkuszy, niezmiennie wyróżnia się pewna ręka, swoboda i ogólnie wysoki poziom wykonania. Formę przekazuje Rubens z właściwą sobie żywością i temperamentem, a jednocześnie w sposób lakoniczny i syntetyczny, z tym odcieniem improwizacji, który można dostrzec także w jego szkicach. Prace graficzne malarza zachowują monumentalny rozmach dzieł malarskich, w rysunkach jednak jego styl nabiera niespodziewanej lekkości, a niekiedy i wytworności.
Rubens zmarł w roku 1640, w rozkwicie sił twórczych, u szczytu sławy. Pozostawił nie tylko olbrzymią spuściznę artystyczną, ale i wspaniałą szkołę malarską. Dzięki niemu Flandria zajęła jedno z czołowych miejsc w rozwoju sztuki europejskiej.


Najważniejsze daty z życia artysty:

1577 Przychodzi na świat 28 czerwca w Siegen (Westfalia) Peter Paul Rubens, szóste dziecko prawnika Jana Rubensa i jego małżonki Marii Pypelinckx.
1587 W Kolonii umiera ojciec Rubensa.
1588 Maria Rubens powraca wraz z dziećmi z Kolonii do Antwerpii. Peter Paul Rubens do czternastego roku życia uczęszcza do gimnazjum. Bezpośrednio potem pełni służbę pazia na dworze księżnej Lalaing w pałacu Oudenaarde. Pierwsze lekcje malarstwa pobiera w Antwerpii u Tobiasa Verhaeghta i Adama van Noort, a następnie u Otto van Veen.
1598 Rubens zostaje przyjęty do bractwa św. Łukasza w Antwerpii.
1600-1608 Rubens przebywa we Włoszech. Wyjazd z Antwerpii nastąpił 9 maja. W Wenecji spotyka się z księciem Mantui, Vicenzem Gonzagą, który proponuje mu stanowisko nadwornego malarza. Jesienią tegoż roku przebywa we Florencji, być może jako członek dworu księcia, który udaje się do tego miasta z okazji uroczystości ślubnych Marii Medici i Henryka IV, króla Francji.
1601 Od 18 lipca Rubens przebywa w Rzymie. Tutaj powstają zamówione przez parę namiestników hiszpańskich w Niderlandach obrazy ołtarzowe do kościoła Santa Croce.
1602 Rubens przebywa w Rzymie, Mantui, Padwie i Weronie. Prawdopodobnie w Weronie spotyka się ze swym starszym bratem, Filipem.
1603 Książę Mantui, Vincenzo Gonzaga, wysyła Rubensa do Hiszpanii, z darami przeznaczonymi dla Filipa III i innych osobistości. 13 maja przybywa na dwór królewski w Valladolid. W Ventosilla maluje konny portret księcia Lermy, na którego zamówienie powstaje również seria obrazów poświęcona Chrystusowi i dwunastu apostołom.
1604-1605 W połowie roku 1604 Rubens powraca do Mantui. Dla tamtejszego kościoła Jezuitów maluje obrazy ołtarzowe (nie w pełni zachowane). W końcu 1605 ponownie udaje się do Rzymu.
1606-1608 Przerywany licznymi podróżami pobyt Rubensa w Rzymie, gdzie spotyka się z Adamen Elsheimerem i maluje obrazy ołtarzowe dla Chiesa Nuova. W czasie licznych pobytów w Genui powstają głównie portrety członków arystokratycznych rodów. 28 października 1608 roku Rubens na wieść o ciężkiej chorobie matki puszcza Rzym i udaje się w drogę do Antwerpii.
1609 Rubens zostaje przyjęty do antwerpskiego bractwa romanistów. Arcyksiążę Albert i infantka Izabela czynią go swym nadwornym malarzem. Artysta poślubia Izabelę Brant.
1610 Rubens otrzymuje zamówienie na scenę Podniesienie krzyża, dla antwerpskiego kościoła św. Walpurgii. Przewidziany pierwotnie dla kościoła Chiesa Nuova w Rzymie obraz Madonna adoptowana przez świętych (pierwsza wersja) zostaje przeznaczona przez artystę, jako dowód pamięci matki, dla kościoła opactwa św. Michała w Antwerpii (obecnie w Grenoble).
1611 Przychodzi na świat córka Rubensa, Klara Serena. Filip Rubens umiera w Antwerpii. Artysta rozpoczyna pracę nad obrazem Zdjęcie z krzyża, ukończony w 1614 roku. Rubens kupuje dom oraz plac w Antwerpii, na którym buduje pałacową rezydencję.
1613 Rubens zostaje dziekanem bractwa romanistów. Na początku roku jedzie po raz pierwszy do Holandii.
1614 Przychodzi na świat syn Rubensa, Albert.
1617 Prawdopodobnie w tym czasie w pracowni Rubensa pojawia się Anton van Dyck.
1618 Przychodzi na świat syn Rubensa, Mikołaj. W Brukseli są wykonywane według projektu Rubensa gobeliny z serią scen z życia Decjusza Musa.
1620 Rubens otrzymuje zamówienie na przystrojenie sklepienia kościoła Jezuitów w Antwerpii (malowidła zniszczone podczas pożaru kościoła w 1718 roku).
1622 Na początku roku Rubens zatrzymuje się w Paryżu, aby zawrzeć z królową Marią Medici kontrakt na wykonanie dwóch cykli obrazów do galerii pałacu Luksemburskiego ("Cykle Medici" raz "Historii Henryka IV"). Dla Ludwika XIII artysta wykonuje cykl "Nawrócenie cesarza Konstantyna" jako wzór do gobelinów.
1623 Początek dyplomatycznej działalności Rubensa, skupiającej się głównie wokół stworzenia warunków trwałego pokoju między hiszpańskimi Niderlandami i Holandią oraz między Hiszpanią i Anglią. W połowie roku znów przebywa w Paryżu. Umiera jego córka, Klara Serena.
1624 Rubens uzyskuje tytuł szlachecki.
1625 Od lutego do czerwca Rubens przebywa w Paryżu, gdzie kończy "Cykl Medici" oraz wykonuje projekt (nieukończony) "Cyklu Henryka IV". Na zamówienie infantki Izabeli rozpoczyna serię obrazów "Triumf Eucharystii", jako wzór do gobelinów.
1626 Umiera żona Rubensa, Izabela Brant. Artysta sprzedaje księciu Buckingham za 100 000 guldenów swój zbiór antyków i kilka obrazów.
1627 Rubens kupuje trzy domy w Antwerpii. Infantka Izabela mianuje go swym szambelanem. Artysta prowadzi dyplomatyczne pertraktacje z malarzem Gerbier, przedstawicielem Anglii. Częściowo z Gerbier, częściowo z niemieckim malarzem Joachimem von Sandrart Rubens podróżuje przez Holandię i odwiedza wielu artystów.
1628-1630 Od września 1628 roku do kwietnia 1629 roku Rubens przebywa w Hiszpanii. Głównym celem jego dyplomatycznych wysiłków jest doprowadzenie do pojednania między Hiszpanią i Anglią. Prowadzi rozmowy z Olivárezem i bierze udział w posiedzeniu rady państwa. Razem z Velázquezem zwiedza Escorial. Maluje portrety króla i kopiuje liczne dzieła Tycjana, znajdujące się w hiszpańskich zbiorach. Na dwa dni przed odjazdem, który miał miejsce 29 kwietnia, zostaje mianowany sekretarzem tajnego racy stanu Niderlandów. W maju tegoż roku wyrusza z Antwerpii do Anglii, gdzie przebywa do wiosny 1630 roku. Kilkakrotnie jest przyjęty przez Karola I, który w czasie pożegnalnej audiencji pasuje go na rycerza. W Antwerpii 6 grudnia 1630 roku Rubens poślubia Helenę Fourment.
1631 Rubens zostaje pasowany na rycerza przez Filipa IV. Na polecenie infantki Izabeli artysta udaje się do Holandii, do księcia Fryderyka Henryka; wysiłki w kierunku doprowadzenia do pokoju między północnymi i południowymi Niderlandami nie przynoszą rezultatów.
1632 Przychodzi na świat córka Rubensa, Klara Joanna.
1633 Przychodzi na świat syn Rubensa, Frans.
1634 Rubens rozpoczyna prace nad łukiem triumfalnym, przygotowanym na przybycie do Antwerpii nowego namiestnika hiszpańskiego.
1635 Przychodzi na świat córka Rubensa, Izabela Helena. Za sumę 93 000 guldenów artysta kupuje zamek i posiadłość Steen. Kończy wykonywane na zamówienie króla Anglii, Karola I, malowidła na sklepieniu sali bankietowej w Whitehall.
1636 Infant Ferdynand mianuje Rubensa swoim malarzem nadwornym. Artysta otrzymuje zamówienie na wykonanie dla pałacu Torre de la Parada koło Madrytu scen z "Metamorfoz" Owidiusza.
1637 przychodzi na świat syn Rubensa, Peter Paul.
1640 Artysta zostaje członkiem honorowym Akademii św. Łukasza w Rzymie. 30 maja Peter Paul Rubens umiera w Antwerpii.