Amerykański artysta, wychowany w purytańskiej i surowej rodzinie (ojciec był inżynierem wykształconym w słynnym West Point), do końca życia zachowywał się honorowo i niejako impertynencko.

Jako dziewięciolatek wyjechał z całą rodziną do Rosji. Dzieciństwo upłynęło mu tam iście książęco, wśród służących, galerii oraz licznych wystaw. Po śmierci ojca wraca do Stanów, gdzie - wzorem domowej tradycji - wstępuje do West Point. Uczy się miernie, rysuje wspaniale. Sztuka jednak nie broni się w tym przypadku. Po trzech latach zostaje wyrzucony. Wkrótce potem podejmuje pracę, która również szybko się kończy. Znudzony artysta postanawia wyjechać do Paryża, aby uczyć się malarstwa. Tam odkrywa świat paryskiej cyganerii, urzeczony atmosferą miasta. Cieszy się opinią dandysa i playboya. O pieniądze nie dba, co często odczuwa finansująca go zza oceanu rodzina. Po kilku latach, wypełnionych nauką rysunku i podróżami, zyskuje uznanie. Osiada na stałe w Anglii gdzie znów budzi zdumienie swym niecodziennym zachowaniem. Jego coniedzielne obiady przeszły do historii, gdzie zaproszeni goście zwykli rozmawiać przez całą noc, aż do nadejścia świtu, kiedy to kończyli spotkanie wspólnym spacerem nad brzegiem Tamizy.

Życie artystyczne Whistlera wypełnione było wielką batalią o zrozumienie jego twórczości. Sława przeplatała się z momentami samotności. Dopiero wygrany proces z krytykiem sztuki, Johnem Ruskinem, ugruntował jego pozycję. Wyłożone na ten cel fundusze przyniosły chyba niezły skutek - od tej pory niewielu ośmieliło się zarzucać Jamesowi jakąkolwiek miernotę.

Jakby mimochodem żyje ponad rok z Maud, ówczesną przyjaciółką. O związku, ani też o dwóch dziewczynkach z niego powstałych, niewiele wiemy. Poza tym, że dzieci zostały oddane na wychowanie, a uczucia do nich zwykł upychać Whistler na dalszy plan.

Od 1880 roku mnożą się sukcesy. Jako jeden z nielicznych artystów, Whistler zdobył wielkie uznanie już za życia, w czym pomógł mu z pewnością słynny obraz "Portret Matki Artysty", który zdobył niemal rangę symbolu - pierwsze dzieło amerykańskiego artysty, zakupione przez francuskie muzeum.

Whistler umiera w wieku niespełna 69 lat, w uznaniu, podziwie i sławie wielkiego malarza.

Symfonie, nokturny i motylki...

- Ciekawym jest fakt, że Whistler lubił bardzo często sygnować swoje dzieła malutkim wizerunkiem motyla. Motyw ten był wynikiem orientalnych, a dokładniej japońskich, fascynacji malarza. Jest także dowodem na to, że artysta wolał niejako pozostać w cieniu, by ustąpić miejsca własnemu dziełu. Podpis byłby wyrazem zbędnego "gadulstwa" artystycznego, czego Whistler nie znosił.

- Nazywał swoje obrazy tak, jak muzyk utwory: symfonia, nokturn. Mawiał, że dzieło malarskie powinno działać jak utwór muzyczny.

- Jego obrazy są rozmyte, "leniwe", bez zbędnych szczegółów. Jego technika zawiera się w wypowiedzianych przez niego samego słowach: "Muzyka jest poezją dźwięku, tak jak malarstwo jest poezją wzroku".