Robert Ervin Howard urodził się w Peaster w Teksasie, 22 stycznia 1906 roku. Większą część życia spędził w Cross Plains. Miasteczko znajduje się w centrum stanu Teksas. Jego ojciec pełnił posługę miejscowego lekarza. Zarówno ojciec jak i matka wywodzili się z rodzin osadników. Opowieści o Dzikim Zachodzie w znaczący sposób wpłynęły na charakter zarówno Howarda jak i jego twórczości. W dzieciństwie był słabym chłopcem, co w połączeniu z jego inteligencją sprawiło, że był szykanowany przez swoich rówieśników. Pod ich wpływem Howard narzucił sobie surowy rygor ćwiczeń fizycznych. Dzięki nim zmienił się w dobrze zbudowanego i wysportowanego młodzieńca, którego zaczepienie wiązało się z dużym ryzykiem poturbowania. Podstawy edukacyjne zdobył w Cross Plains, by następnie kontynuować naukę w Brownwood High School i w Howard Payne Academy. W tym czasie ujawniła się druga, obok ćwiczeń fizycznych, pasja autora Conana - namiętne czytelnictwo. Dochodziło do tego, że włamywał się do bibliotek i wynosił z nich książki, które chciał przeczytać. Interesowało go wiele dziedzin lecz największą estymą darzył książki historyczne, zwłaszcza te traktujące o dziejach Celtów. Niektórzy twierdzą, że jego zainteresowanie tym ludem było czymś w rodzaju celtomanii. Wraz z rozwojem czytelniczej pasji zaczęła się jego literacka kariera.

W 1921 mając piętnaście lat zadebiutował na łamach "Adventure Magazine", zaś jesienią 1924 opublikował pierwsze opowiadanie komercyjne w czasopiśmie "Weird Tales". "Włócznia i Pazur" traktowało o jaskiniowcach, a młody Howard dostał za nie szesnaście dolarów. Przez następne dwa lata opublikował w tym periodyku kilka opowiadań, w tym "Zapomnianą rasę"- które otwiera cykl opowieści o Piktach i Celtach. W sierpniu 1928 roku pojawił się pierwszy z wielkich howardowskich bohaterów - Solomon Kane - angielski purytanin, którego w najdziwniejsze strony świata pcha nieodparta potrzeba naprawiania krzywd i walki ze złem. Opowieści z jego udziałem toczą się przede wszystkim na terenie Europy i Afryki. Twórczość Howarda zaczęła się coraz bardziej rozwijać, a on sam stał się jednym z czołowych twórców piszących dla "Weird Tales". Nawiązał też współpracę z innymi pulp-magazynami. Czytelnicy zaś zapoznawali się z kolejnymi herosami zamieszkującymi wyobraźnię teksańskiego pisarza, takimi jak Kull z Valuzji, król Piktów Bran Mak Morn, czy celtycki najemnik Cormac Mac Art. Pisał zresztą nie tylko fantasy ale też historie przygodowe, sportowe, kryminały i horrory. Równocześnie Howard nawiązał w tym czasie korespondencyjną przyjaźń z Clarkiem A. Smithem i Howardem P. Lovecraftem. Jak pisze L.Sprague de Camp, znawca i kontynuator twórczości R.E.H, w tym czasie też pogłębiły się mroczne strony charakteru pisarza. Coraz częściej popadał w melancholijne stany, a zbytnie przywiązanie do matki uniemożliwiło mu prowadzenie normalnego życia osobistego. Również chłodne kontakty z ojcem nie wpływały dobrze na jego psychikę. Na dodatek mieszkańcy Cross Plains uważali Howarda za dziwaka, który nie zajmuje się uczciwą pracą. Mimo tych wszystkich okoliczności pisarz nie opuścił swego rodzinnego miasta. Co jakiś czas udawał się tylko w podróże do różnych historycznych miejsc w USA i Meksyku. W 1932 roku pojawił się najsłynniejszy howardowski heros: Conan z Cymmerii. Sam autor tak opisał jego powstanie: "Może się wydać nierealne łączenie pojęcia "realizm" z Conanem, ale w rzeczywistości - pomijając jego nadprzyrodzone przygody - jest najbardziej realistyczną postacią, jaką kiedykolwiek wymyśliłem. Stanowi po prostu kombinację paru ludzi, których znałem i sądzę, że to właśnie dlatego wydawało mi się, że wkroczył w pełni ukształtowany do mojej wyobraźni, gdy napisałem pierwsze zalążki jego sagi. Jakiś mechanizm w mojej podświadomości przejął dominujące cechy rozmaitych łowców nagród, rewolwerowców, przemytników, robotników z naftowych odwiertów, hazardzistów i uczciwych ludzi, z którymi miałem kiedykolwiek kontakt i łącząc ich wszystkich w jedno, stworzyłem amalgamat, który ochrzciłem Conanem z Cymmeri."

Odtąd Conan stał się tą postacią, której pisarz poświęcał coraz więcej czasu. Howard w listach wspominał, że postać barbarzyńcy tak nim owładnęła, że nie mógł pisać o niczym innym, a przygody Cymeryjczyka wprost strumieniem wypływały z jego maszyny do pisania. Akcja przygód Conana dzieje się w prehistorii naszej planety. Jak to określił sam autor w Erze Hyboryjskiej, przed spisaniem pierwszych ksiąg. Po pewnym czasie zwrócił się jednak ku tworzeniu powieści detektywistycznych i westernów. O ile te pierwsze nie odniosły sukcesu, te drugie okazały się komercyjnym strzałem w dziesiątkę. Cieszyły się tak wielkim powodzeniem, że Howard zaczął rozważać możliwość porzucenia pisania innych form i skupienia się tylko i wyłącznie na westernach. W latach 1933-36 odnosił największe sukcesy literackie. Dużo pracował i stał się najlepiej zarabiającym obywatelem Cross Plains. W lipcu 1936 doszło do tragedii. Na wieść o tym, że jego matka zapadła w śpiączkę, z której nie miała się obudzić, Howard wyjechał za miasto i tam popełnił samobójstwo, strzelając sobie w głowę z rewolweru. Z korespondencji jaką prowadził można wywnioskować, że przygotowywał się do tego kroku już od dawna. Pogarszający się stan zdrowia matki tylko wzmocnił te tendencje, a gdy nadeszło najgorsze uznał, że gdy jej zabraknie, dla niego też zabraknie miejsca na tym świecie.



Po samobójczej śmierci na pewien czas nazwisko Howarda popadło w zapomnienie. Jednak w 1946 roku wielki wielbiciel i propagator twórczości H.P.Lovecrafta August Derleth publikuje zbiór opowiadań autorstwa Roberta Howarda. Prawdziwy bum zaczyna się w 1951 roku. Wtedy grupa pasjonatów twórczości R.E.H. zaczyna opracowywać materiały jakie zostawił po sobie. W 1966 r. wydawnictwo Lancer Books zaczęło wydawać całość sagi o Conanie. Oprócz oryginalnych opowiadań Howarda znalazły się tam również historie oparte na jego szkicach, a napisane przez Lin Cartera i L.Sprague de Campa. Panowie ci napisali także kilka historii, które uzupełniały luki w sadze. Część z nich, były to przerobione na fantasy awanturnicze opowieści autorstwa Howarda, zaś pozostałe, była to już ich własna twórczość ale całkowicie zgodna z realiami świata Ery Hyboryjskiej. Proza Howarda stała się niezwykle popularna. Zaczęto wydawać wszystko co było sygnowane jego nazwiskiem. Także jego twórczość poetycką. Pojawili się również kontynuatorzy jego opowieści. Wśród wielu autorów, którzy się tym zajmowali, możemy natknąć się na tak znane nazwiska jak: Poul Anderson, Robert Jordan, czy Karl E. Wagner. Oprócz książek, pojawiły się serie komiksowe i adaptacje filmowe. Howard jest dzisiaj uznawany za jednego z klasyków fantasy.



W niektórych polskich artykułach można spotkać się z supozycją, że opisując swoich herosów Howard rekompensował sobie swoją ułomność fizyczną. No cóż, nic bardziej błędnego. Howard ze swą masywną posturą, ciemnymi włosami i dużym wzrostem od strony fizycznej bardzo przypominał bohaterów, których opisywał. Również jego zamiłowanie do wysiłku fizycznego i niebezpiecznych przygód, tudzież jego melancholijne stany, także znalazły odzwierciedlenie w postaciach przewijających się w jego twórczości. Sam autor swoje zamiłowanie do takich a nie innych bohaterów uzasadnił w jednym z listów w następujący sposób: "Są znacznie prostszy. Wrzucasz ich do środka najgorszych kłopotów i nikt nie wymaga od ciebie, byś łamał sobie głowę wymyślając coraz to sprytniejsze sposoby, dzięki którym wydostaną się z opresji. Są zbyt głupi, by zrobić coś poza wyrąbaniem, wystrzelaniem lub przedarciem się na wolność." To wyznanie należy zaliczyć do tych z gatunku pół-żartem, pół-serio. Warto jednak zobaczyć, co kryje się prawdziwego w tej wypowiedzi. Robert Howard jest uważany za twórcę subgatunku "heroic fantasy", czyli opowieści, które opisują dokonanie bohaterów, jak to się mówi, większych niż życie. Bohaterowie Howarda mają coś wspólnego z kompleksami autora, ale chodzi tu raczej o to, w jaki sposób się z nich wydobył. Szykanowany przez rówieśników, niedoceniany w domu dzięki ciężkim ćwiczeniom fizycznym stał się kimś, z kim należało się liczyć. Dzięki swojemu wysiłkowi fizycznemu zdobył szacunek, tak samo było więc z jego herosami, którzy mieczem narzucali swą wolę światu.

Warto też zauważyć, że pisarz, jak każdy człowiek, nie jest samotną wyspą. Jest podatny na różnorakie wpływy począwszy od inspiracji twórczością innych pisarzy poprzez wpływy różnorakich prądów ideologicznych. Czasy, w których żył Howard, były równie burzliwe jak akcja jego opowiadań. Wojna światowa, rewolucje, głębokie przeobrażenia społeczne, wielki kryzys gospodarczy i ekspansja zbrodniczych systemów totalitarnych, które doprowadziły, w przeciągu trzech lat po śmierci Howarda, do drugiego ogólnoświatowego konfliktu. Owe wydarzenia miały znaczący wpływ na to, co się wtedy pisało. Z jednej strony ludzie szukali ucieczki przed przytłaczającą ich rzeczywistością. Stąd niesamowity rozwój literatury pulp, którego beneficjantem był Howard. Ale też pisarze starali się odzwierciedlać lęki trapiące ludzkość, promować pewne idee a ostrzegać przed innymi. Proza Howarda na pewno nie była literaturą zaangażowaną. Spełniała raczej funkcje eskapistyczne. Można jednak odnaleźć w niej ślady niepokojów ideologicznych tamtych czasów. W biograficznym szkicu o Howardzie, de Camp próbuje obronić go przed oskarżeniem o rasizm. Rzeczywiście w jego opowiadaniach są pewne stereotypy rasowe, ale nie popada on zarazem w rasistowski bełkot o rasie panów. Są jednak bardziej ciekawe ideologiczne tropy w tej twórczości. Nie wiemy, czy autor Conana czytał Nietzschego, wiemy za to, że duży wpływ na niego miała twórczość Jacka Londona. Natomiast pisarz ten wymieniał niemieckiego filozofa jako jedno ze źródeł inspiracji. Howardowscy herosi są w pewnym sensie literackim ucieleśnieniem nietzscheańskiego nadczłowieka. Zmagają się ze światem zdegenerowanych cywilizacji i żywiołami natury przeciwstawiając im swoją siłę fizyczną i duchową. Tak jak w twórczości Nietzschego i Londona, Howard afirmuje silną jednostkę, która narzuca swoje widzenie świata całej reszcie. Tym bardziej, że owa reszta albo jest tylko zainteresowana fizycznym przeżyciem, albo uległa daleko idącej degeneracji. Tutaj dotykamy następnego silnego przekonania amerykańskiego fantasty - wyższości barbarzyństwa nad cywilizacją. Howard uważał cywilizację za coś, co odcina człowieka od jego naturalnego środowiska i sprawia, że powoli zatraca on swe człowieczeństwo. Stąd apoteoza tych czasów kiedy o losie człowieka decydował szybki refleks i siła mięśni. Za credo pisarza możemy uznać słowa jakie wypowiada jedna z postaci opowiadania "Za czarną rzeką": "Barbarzyństwo jest naturalnym stanem ludzkości. Cywilizacja jest nienaturalna. Stanowi jedynie kaprys okoliczności. Barbarzyństwo musi w końcu zatriumfować". W swej korespondencji sprzeczał się na ten temat ze zwolennikiem cywilizacji jakim był H.P.Lovecraft. Można by rzec, że dekadencji swoich czasów Howard przeciwstawiał swych twardych herosów. Nie uległ jednak żadnej stadnej iluzji. Z listów wynika, że pogardzał brunatną i czerwoną despotią. Opisywał barbarzyńskich indywidualistów i sam takim starał się być.

Gdyby żył dłużej zapewne jego twórczość nabrała by głębi i być może zasłynąłby epopeją traktującą o jego rodzinnych stronach. A może nadal rozwijałby swoją fantastyczną twórczość i zachwyciłby czytelników jakimiś nowymi, niesamowitymi przygodami. Pomimo jednak swych wad twórczość Howarda pozostaje dla nas, jak to określił de Camp "purpurowo-złoto-karminowym wszechświatem, gdzie wszystko może się przytrafić - poza nudą oczywiście."

Dla mnie Robert Ervin Howard, pomimo wad w jego twórczości, jest jednym z ostatnich skaldów Zachodu przywracającym nowoczesności ducha starych opowieści. Dzięki jego opowiadaniom mam wrażenie, jakbym cofał się w zupełnie inne czasy i słyszał głos mówiący: "Wiedz, że wraz z pogrążeniem się Atlantydy i jej wspaniałych miast w morskich otmętach - lecz przed pojawieniem się synów Aryasa - nastała niewyobrażalna epoka, jaśniejąca blaskiem bogactw potężnych imperiów rozsianych po świecie, jak po niebieskim firmamencie gwiazdy. Wtedy pojawił się Conan, Cymeryjczyk: czarnowłosy o ponurym wejrzeniu z mieczem w ręku. Złodziej, rozbójnik, zabijaka równie często wesoły jak i zadumany, aby swą obutą w sandał stopą zmiażdżyć błyszczące klejnotami ziemskie królestwa."



Kompletne polskie wydanie sagi o Conanie



Strona prowadzona przez ludzi zajmujących się twórczością Howarda
Strona o najsłynniejszym bohaterze Howarda - Conanie

opracował: dante