Courbet urodził się w 1819 roku w Ornans, niewielkiej wiosce u podnóża Jury, niedalego granicy ze Szwajcarią. Obraz ojczystych stron będzie mu towarzyszył już do końca życia, zaś wspomnienia te i przywiązanie zostaną przelane na płótno.

Gustaw ma przyjemną rodzinę (w tym cztery siostry), która należy do drobnej burżuazji, do której jest niezwykle przywiązany - szczególnie do dziadka, Jean-Antoine'a Oudot oraz siostry Juliette. To ona po śmierci malarza stanie się wykonawczynią jego testamentu.

Niewiele wiadomo na temat początków malarstwa Courbeta. Wiemy, że jako nastolatek uczył się rysunku m.in. u miejscowego artysty. 20-letni już zjawia się w Paryżu i stwierdza, że sztuka francuska jest do niczego, że jeśli tak trzeba malować, to on nigdy malarzem nie zostanie. Trzeba przyznać - ma charakterek. Na szczęście pod wpływem takich artystów jak Delacroix czy Ingres zmienia zdanie. A jak on, Gustave Courbet, zmienia zdanie, nic nie jest go nie jest w stanie powstrzymać. A tym bardziej rodzice, którzy chociaż wysłali syna, aby w stolicy studiował prawo, muszą się pogodzić z jego decyzją, postawieni niejako przed faktem dokonanym. Tak więc Gustaw po roku poszukiwań rozpoczyna intensywną naukę malarstwa. Zapisuje się na różne kursy, uczęszcza do tzw. akademii niezależnych, co daje mu możliwość pracy z modelem. Odwiedza też Luwr - skarbiec sztuki, dzięki któremu może studiować mistrzów malarstwa zagranicznego.

Courbet co prawda uczy się, ale nigdy nie kopiuje. Jest bardzo pewny siebie i to samo tyczy się jego twórczości. Wielokrotnie powtarzał, że zawsze uczył się bez mistrza. Co nie znaczy, że artysta nie potrafi podziwiać. Wręcz przeciwnie - z uwielbienia dla malarstwa holenderskiego udaje się nawet do Holandii, by lepiej poznać tamtejszą sztukę.

Gustaw wie, że aby zaistnieć, musi wejść do Salonu (a nie "na salony"). Salon był doroczną oficjalną paryską wystawą. Dla przypomnienia - tam też debiutowało wielu impresjonistów, jak choćby Monet. Malarz wysyła tam pierwsze obrazy w roku 1841, jednak nie wtargnie tam "wejściem smoka", gdyż trzy lata przyjdzie mu czekać na akceptację jury. W końcu, w roku 1844, jego "Courbet z czarnym psem" zostaje przyjęty. W kolejnych latach jego płótna pojawiają się już regularnie. Przez... bodajże 3 lata, które znowu wieńczy fiasko - wszystkie jego prace są ponownie odrzucone w roku 1847. Nic to jednak, skoro ma się już zawarte stosowne znajomości. Courbet przyjaźni się z takimi znakomitościami, jak np. Baudelaire (poeta), czy Champfleury (pisarz, teoretyk nowej tendencji zwanej realizmem).

Sprytnie korzysta też ze zniesienia komisji kwalifikacyjnej Salonu i wystawia tam ponad dziesięć swych obrazów. Rok później już "tylko" siedem, jednak tyle wystarczy, aby przynieść mu rozgłos. Państwo kupuje od niego "Popołudnie w Ornans", zaś autorowi przyznany zostaje medal, co oznacza możliwość wystawiania w Salonie bez wcześniejszej akceptacji komisji. A to jest z pewnością ważne dla kogoś, kto miał z nią podobne przejścia.

Nadchodzi jesień i Courbet udaje się do Ornans. Tam maluje monstrualnych rozmiarów "Pogrzeb w Ornans", który w całości poświęcony jest jego dziadkowi, zmarłemu rok wcześniej. Dzieło niewątpliwie niezwykłe przynosi mu jednak mało pozytywny rozgłos - krytyka krzyczy, że artysta nie kultywuje nic innego poza brzydotą.

- Jestem realistą (...) co oznacza - szczerym przyjacielem prawdziwej prawdy - kwituje to sam zainteresowany.

Proszę państwa, we Francji właśnie narodził się realizm! Courbet jest na ustach wszystkich, którzy się liczą. Z dnia na dzień staje się niesłychanie popularny.

Kolejnym przedmiotem ataków jest płótno "Kąpiące się". Sytuacje ratuje młody miłośnik sztuki, który kupuje obraz za niemałą sumę. Sam Courbet spędza u niego następnych kilka miesięcy, czego owocem jest obraz "Spotkanie". Wówczas udaje się też nad morze, gdzie maluje kilka pejzaży. Morze zresztą odegra ważną rolę w życiu artysty, bowiem to tam właśnie pozna Moneta ("Jest pan aniołem-serafinem, tylko pan zna niebo", powie mu), a także zaprzyjaźnia się z Whistlerem.

1855 - Wystawa Światowa, gdzie Courbet wraz z innymi artystami reprezentuje swój kraj. Niestety, dwa z jego jedenastu obrazów, w tym "Pogrzeb w Ornans" zostają odrzucone przez jury. Trzeba mieć naprawdę silny charakter i dużo szczęścia, aby porażki móc zamieniać w sukcesy, albo robić z nich pożywkę dla powodzenia. Cóż, cały Gustaw. Z pomocą finansową wspomnianego młodego mecenasa buduje własny pawilon nazwany "Le realisme" ("Realizm"), gdzie wystawia aż czterdzieści płócien. I chociaż publiczność jest mało rozentuzjazmowana, to środowisko artystyczne jest pełne podziwu dla tak śmiałego aktu niezależności.

Salon jest po raz kolejny miejscem batalii w 1857 roku, kiedy Courbet wystawia "Panienki znad Sekwany". Krytykowany w swym kraju za odejście od realizmu (tak początkowo nie lubianego!), malarz korzysta z dobrego przyjęcia do Niemiec, które stają się kolejnym celem jego podróży. Odwiedza też Belgię i Holandię, gdzie oczywiście uczestniczy w wystawach. Z wiadomym skutkiem - już w tym czasie jest najsłynniejszym i najbardziej kontrowersyjnym malarzem epoki, w której przyszło mu żyć i tworzyć.

Niedługo potem malarz przyjmuje do swojej pracowni ponad trzydziestu młodych malarzy, gotowych uczyć się od swojego mistrza. I chociaż był to krótki epizod, jego burzliwość uczyniła go niezapomnianym. Przede wszystkim dlatego, że młodych twórców zamiast klasycznego modela przywitał najprawdziwszy byk! Sam Courbet uczył ich tylko, aby robili to, co widzą i co czują, zakazując naśladowania, a tym bardziej kopiowania.

W 1870 roku zaczyna jednak robić się naprawdę gorąco. Gwałtownie zmienia się sytuacja polityczna - Francja zostaje pokonana przez Prusy, a Napoleon III trafia do więzienia. Półtora roku później rządy obejmuje Komuna Paryska, po której upadku następują surowe represje. W czasach rządów Komuny Courbet jest wniebowzięty. Przede wszystkim od początku wierzył w podobny ustrój mocno i żarliwie. Teraz - wybrany reprezentantem ludu i przewodniczącym Federacji Artystów - napawa się atmosferą wolności, którą tak kocha. "Powinno tak zostać zawsze", kwituje.

Komuna jednak upada, a Courbet trafia do więzienia za udział w Komunie. Podejrzewa się, że jest odpowiedzialny za zburzenie kolumny Vendome. Po wyjściu na wolność w 1873 roku natychmiast udaje się do Ornans. Kiedy Zgromadzenie Narodowe postanawia odbudować kolumnę, kosztami obarczony zostaje właśnie Gustaw. Jego obrazy i majątek zostają zajęte, więc zmuszony jest emigrować. Udaje się do Szwajcarii, skąd nie wróci już nigdy z obawy przez ponownym więzieniem. Tam walczy z machiną prawną, która powoli odbiera mu cały majątek. Okazało się, że wymarzony ustrój, a właściwie jego upadek, przyniósł mu najwięcej zmartwień.

Courbet umiera w 1877 roku w skutek puchliny wodnej, która dokucza mu już od trzech lat. "Nigdy nie należał do żadnej szkoły malarskiej, do żadnego kościoła, do żadnej instytucji, do żadnej akademii, a przede wszystkim nie był zwolennikiem żadnego ustroju politycznego, z wyjątkiem ustroju wolności". Tak kazał powiedzieć o sobie sam Courbet gdy umrze.

Jego życie i twórczość naprawdę mogą stanowić synonimy wolności. Nigdy nie był związany uczuciowo z żadną kobietą, chociaż uwodził ich sporo. Przystojny, atletycznie zbudowany, o niezwykłym powodzeniu u płci pięknej, nie chciał nigdy zamknąć się w okowach małżeństwa.

Kontrowersyjny obraz

Na uwagę zasługuje pierwszy obraz z prezentowanych poniżej. Z pewnością nie sposób go ominąć wzrokiem, bo nawet przy dzisiejszych rozluźnionych obyczajach w porównaniu z epoką Courbeta budzi on niesmak, a niektórych wręcz oburza. Obraz nosi tytuł "Początek świata", jednak nie jest on (tytuł) autorstwa samego malarza. Do dziś dzień budzi niezwykłe emocje za sprawą tak śmiałego ujęcia. Można sobie wyobrazić, jak skandalicznym płótnem był w XIX wieku!

Z obrazem związana jest pewna anegdota. Pewna dama widząc dzieło powiedziała wzburzona "A cóż to takiego!?" Stojący obok młody człowiek w odpowiedzi przesuwa prowokacyjnie palcem po płótnie, po czym mówi "Szanowna Pani, sądzę, że to jest obraz!".

Ciekawa jest też historia tego obrazu. Namalowany w 1866 roku, przez długi czas ukrywany był w podwójnych ramach, za innym obrazem przedstawiającym pejzaż. Modelką jest najprawdopodobniej rudowłosa Joanna Hifferman, kochanka Whistlera, której portret znajduje się w poniższej galerii.